1. De kunst zich zo kernachtig mogelijk uit te drukken, zoals dit bijzonder geliefd was onder Romeinen. Afgeleid van het Latijnse breviare (korter maken). Zie brachylogie;

2. Verkort schrijven.

Esmoreit

We onderscheiden:

1. Ablativus absolutus
   De naamval waarbij een participium, dat congrueert met een substantivum of een pronomen in de ablativus, als zelfstandig zinsdeel optreedt. Deze heeft in de zin de functie van een bijwoordelijke bepaling en kan derhalve worden vertaald:
   door een bijwoordelijke bepaling;
   door een bijwoordelijke bijzin (het participium wordt hierin predikaat, het substantivum of pronomen subject).
   In feite is de ablativus absolutus een uitbreiding van het gebruik van de ablativus als bijwoordelijke bepaling van omstandigheid, tijd, reden, etc., vergezeld van een dominant gebruikt participium. De term absolutus is afgeleid van het Latijnse solutum (losmaken).
   Bijvoorbeeld: 'Deo volente' (Zo God wil).

2. Ablativus causae
   De naamval die aangeeft wat de oorzaak is waardoor iets gebeurt.
   Bijvoorbeeld: 'Clamore terremur' (Wij worden door het geschreeuw verschrikt).
3. Ablativus comparationis
   Deze naamvalsvorm is een bijzondere vorm van de ablativus separativus en staat meestal vóór de comparativus.
   Bijvoorbeeld: 'Patre fortior est' (Van zijn vader uit bezien is hij sterker).
4. Ablativus instrumentalis
   De naamval die aangeeft wat het werktuig of middel is waarvan gebruik gemaakt wordt.
   Bijvoorbeeld: 'Pecunia me iuvant' (Zij helpen mij met geld).
5. Ablativus loci
   De naamval die de plaats waar iets zich bevindt aangeeft.
   Bijvoorbeeld: 'Carthagine habitat' (Hij woont in Carthago).
6. Ablativus mensurae
   Deze naamvalsvorm is een bijzondere vorm van de ablativus instrumentalis en geeft aan hoevéél iets of iemand groter is dan iets of iemand anders.
   Bijvoorbeeld: 'Me multo maior est' (Hij is veel groter dan ik).
7. Ablativus separativus
   De naamval die het uitgangspunt aangeeft bij scheiding of verwijdering.
   Bijvoorbeeld: 'Domo venit' (Hij komt van huis).
8. Ablativus temporis
   De naamval die de tijd waarop iets gebeurt aangeeft.
   Bijvoorbeeld: 'Hieme non enavigant' (In de winter varen zij niet uit).

Acconsonantie
De rijmvorm waarbij er een overeenkomst is van klank tussen de medeklinkers. Ook wel medeklinkerrijm genoemd. Vorm van halfrijm.
Bijvoorbeeld het gedicht Nonconform van Bert Decorte:

Aan elke lering heb ik lak;
in elk systeem vind ik een lek;
omdat ik niemands zolen lik
en met gevlei geen machtigen lok,
is ’t dat ik niet als andren luk.

We onderscheiden:

1. Accusativus adverbialis
   De accusativus van inhoud, die in zijn geheel tot adverbium geworden is.
2. Accusativus cum infinitivo (a.c.i.)
   Een pronomen of substantivum in de accusativus en een infinitivus. Deze accusativus cum infinitivo komt voornamelijk voor bij werkwoorden van meedelen, waarnemen, voelen of willen, en bij onpersoonlijke werkwoorden.
   Doordat in deze naamvalsvorm zowel een subject als een object kan staan, kan er sprake zijn van (opzettelijke) dubbelzinnigheid.
   Bijvoorbeeld: 'Aio te, Aeacida, Romanos vincere posse', de uitspraak van het orakel te Delphi aan koning Aeacides. Deze uitspraak kan zowel vertaald worden met 'Ik zeg u dat gij, telg van Aeacus, de Romeinen kunt overwinnen', als met 'Ik zeg dat de Romeinen u, telg van Aeacus, kunnen overwinnen'.
3. Accusativus cum participio
   Het verschijnsel waarbij een werkwoord van waarneming wordt vergezeld door een aanvullende predikatieve bepaling in de vorm van een participium.
   Bijvoorbeeld: 'Audio eum dicentem' (ik hoor hem zeggen).
4. Accusativus exclamationis
   De accusativus van uitroep.
   Bijvoorbeeld: 'ne Dia' (ja, bij Zeus).
5. Accusativus obiecti directi
   De accusativus met het direct lijdend voorwerp.
6. Accusativus partis
   De accusativus van betrekking; ook graecus of limitationis genoemd. Zie accusativus respectus.
7. Accusativus regionis
   De accusativus van richting.
   Bijvoorbeeld: pôllôi isan emêteron do (veel mensen kwamen in ons huis).
8. Accusativus respectus
   De accusativus van betrekking. Ook accusativus relationis, accusativus partis of accusativus Graecus genoemd. Zelden ook limitationis genoemd.
   Bijvoorbeeld: theaon eidôs ariste (van de godinnen in uiterlijk de beste).
9. Accusativus spatii
   De accusativus van afstand.
   Bijvoorbeeld: ten auten ôdôn elthômen (wij gingen dezelfde weg).
10. Accusativus temporis
    De accusativus van tijd.
    Bijvoorbeeld: pôlun chrônôn algea paschei (lange tijd verduurt hij pijn).

Acrostichon
Een naamdicht, waarbij begin-, midden- of eindletters van de strofen of de versregels een woord, naam, zin, gedicht of het alfabet vormen. Er zijn drie vormen:

1. enkel acrostichon, waarbij alleen de beginletters van de woorden, de zinnen of de alinea's een acrostichon vormen;

2. dubbel acrostichon, waarbij begin- en eindletters van de woorden, de zinnen of de alinea's een acrostichon vormen;

3. drievoudig acrostichon, waarbij begin-, midden- en eind-letters van de woorden, de zinnen of de alinea's een acrostichon vormen.

Afgeleid van het Griekse akrôs (spits, puntig).

Bijvoorbeeld: het Wilhelmus, waarbij de beginletters van de coupletten de naam 'Willem van Nassov' vormen.
Zie ook abecedarium, acroteleuton, mesostichton en telestichon.

Actantiële syntaxis
De onderlinge relatie tussen de handeling-dragers in een geschiedenis.

Actio

1. Zie aspect.

2. Het uitspreken van een redevoering met de gepaste intonatie en gebaren. Ook pronuntiatie genoemd. Zie bij stijldeugden.

Activum, Actief
De bedrijvende vorm; het subject verricht de handeling.
Bijvoorbeeld: 'Ik prijs'.
Ook het activum kent verschillende vormen:

1. transitief; bijvoorbeeld: 'ik zet neer';

2. causatief transitief; bijvoorbeeld: 'ik laat doden';

3. intransitief; bijvoorbeeld: 'ik ben'.

Antoniem: passivum.

We onderscheiden de volgende stijlfiguren:

1. Adiectivum pro genetivo
   Het stijlmiddel waarbij een adjectief wordt gebruikt in plaats van een substantief in de genitief.
   Bijvoorbeeld: eleuterôn emar (van de vrijheid).
2. Adiectivum pro substantivo
   Het stijlmiddel waarbij een adjectief als substantief wordt gebruikt.
   Bijvoorbeeld: 'Het goede in de mens'.
3. Adiectivum verbale
   Een van een werkwoord afgeleid adiectivum, ook gerundivum genoemd.

We onderscheiden de volgende stijlfiguren:

1. Adverbium pro adiectivo
   Het stijlmiddel waarbij een adverbium wordt gebruikt in plaats van een adjectief.
2. Adverbium pro substantivo
   Het stijlmiddel waarbij een adverbium wordt gebruikt in plaats van een substantief.

1. Het geven van een reden of oorzaak.
2. Bij een sage, mythe, legende of sprookje: het aanreiken (al dan niet waarheidsgetrouw) van een verklaring van de naam, de oorsprong of het bestaan van dieren, planten, plaatsen, gebruiken of instellingen.

Akoestische poëzie
Zie concrete poëzie.

Alcaïsch metrum
Een klassieke vers- en strofevorm. Ze wordt gebruikt in oden en bestaat uit twee elflettergrepige, één negenlettergrepig en één tienlettegrepig vers:

U | - U | - - | - U U | - U | U (2x)

U | - U | - - | - U | - U

- U U | - U U | - U | - U

De beginlettergreep van de eerste drie alcaïsche verzen noemt men een anacrusis. De term 'alcaïsch' is afgeleid van de Griekse dichter Alcaeus.
Bijvoorbeeld: Oden I 26 van Horatius.

Alcmanisch vers
Een dactylische tetrapodie:

- U U | - U U | - U U | - U U.

Genoemd naar de Griekse dichter Alcman.

'Lacht dy sat. Tsick valt coen.
Wacht my dat. Ick zalt doen.'

Alexandrijn
Een zesvoetige jambe, genoemd naar de Roman d'Alexandre van Lambert le Tort (eind 11e eeuw) die verzen van twaalf lettergrepen had. In deze maat zijn onder andere Renaissancetreurspelen geschreven. Bij vrouwelijk rijm volgt op de twaalfde lettergreep nog een dertiende, die geen versvoet meer vormt, zoals in het volgende voorbeeld van Vondel (waarbij - een geaccentueerde en U een ongeaccentueerde lettergreep voorstelt):

Het loopt met Amsterdam, gelijck ghy hoort,
   U     - |      U  -|      U    - |      U - |     U      - |
ten ende,
 U   -|  U

Alliteratie
De stafrijm; herhaling van de beginklank van geaccentueerde lettergrepen; opeenvolgende zinnen of alinea's met logisch op elkaar volgende getallen. Het heeft dikwijls een sterk ritmisch effect, zoals in het volgende citaat van Gossaert:

Hoe loodzwaar woog de last van 't lage wolkenhangen

of het voorbeeld van Gezelle:

Geteld, nu tokt zijn taalgetik

Door elke opeenvolgende zin of alinea te beginnen met het noemen van opeenvolgende getallen, werd het makkelijker een tekst of tekstgedeelte uit het hoofd te leren. Afgeleid van het Latijnse littera (letter).
In de Oudgermaanse poëzie was alliteratie samen met assonantie de enige rijmvorm.
Alliteratie wordt ook toegepast op kleinere gezegden: 'bont en blauw', 'door dik en dun'.

Allocutie

1. Een toespraak, in het bijzonder van de paus, maar ook van andere hoge geestelijken;

2. Een apostrof;

3. De herhaalde expliciete aanspreking die vooral aan het eind van de zin staat.

Allusie

1. Een zinspeling; een toespeling op als bekend veronderstelde personen, gebeurtenissen, situaties of teksten.

2. Een vorm van verband tussen verschillende teksten door verwijzingen in een tekst naar een andere tekst.

Amfibrachys
Een versvoet met de vaste combinatie: U - U. Afgeleid van het Griekse amphi (aan beide zijden). In de tijd van de Renaissance zijn de klassieke versmaten in West-Europa overgenomen. Daar in de Westeuropese talen de lengte van de lettergreep geen duidelijke rol speelt, kon men de afwisseling kort : lang niet overnemen. Men verving die door een afwisseling van geaccentueerde en ongeaccentueerde lettergrepen, als in het volgende Nederlandse voorbeeld van Gezelle (waarbij - een geaccentueerde en U een ongeaccentueerde lettergreep voorstelt):

Ik hore 't, gij vogelkens
U   -  U|    U    -   U | U

Amfigorie
Een nonsensgedicht; een kolderverhaal. Vaak een parodie.
Bijvoorbeeld: Nepheldia van Swinburne (1837-1909).
Zonder enige twijfel is The Jabberwocky uit Through the Looking-Glass van Lewis Caroll de meest bekende amfigorie. De openingsregels luiden:

Twas brillig, and the slithy toves
Did gyre and gimble in the wabe:
All mimsy were the borogroves,
And the mome raths outgrabe.

Enkele regels uit een verder gedeelte van het gedicht:

Come to my arms, my beamish boy!
O frabjous day! Calooh! Callay!

Het commentaar van Alice geeft een waardige weergave van het effect van een amfigorie: "It seems very pretty, but it is rather hard to understand!... Somehow it seems to fill my head with ideas - only I don't exactly know what they are...!"

Amoebaeum

1. Het lyrisch gedeelte in de Griekse tragedie, bestaande uit een antifoon tussen twee spelers of tussen speler en koor.

2. Verzen of strofen in de klassieke bucolische gedichten die als antifoon door twee sprekers voorgedragen worden om een thema, dat door één van hen is voorgesteld, verder te ontwikkelen.
   Bijvoorbeeld: Ecloge 3 en 7 van Vergilius.

Amplificatie
Ook exageratie genoemd.

1. De stijlvorm waarbij de schrijver of spreker iets uiterst breedvoerig voorstelt of vanuit allerlei gezichtspunten beschouwt. Het is vaak een lyrisch gedicht waarin een op zich eenvoudig thema wordt beschouwd. Zie ook bij adiectio.
   Bijvoorbeeld: Een vakman van Han Hoekstra.

2. Het deel van de genus judicale waarbij de aanklager de misdaad van de aangeklaagde zo erg mogelijk voorstelt.
   Antoniem: minutie of attenuatie.

Anaclasis

1. De verwisseling van kwantiteit tussen twee opeenvolgende lettergrepen;

2. De herhaling van een woord in een dialoog, waarbij een spreker één of meer woorden van de vorige spreker overneemt, maar deze door er een verschillende betekenis aan te geven (homonymie) tot een zinspeling vormt. Ook antanaclasis of reflexio genoemd.

Anacreontisch vers
Een Ionische dimeter (U U - - | U U - -), waarop een anaclasis is toegepast, waardoor is ontstaan:

U U - U | - U - -.

Anafora, Anafoor

1. De stijlfiguur waarbij woorden aan het begin van een zin of zinsdeel worden herhaald of ernaar wordt terugverwezen. Afgeleid van het Griekse phero (dragen). Vergelijk: epifoor, geminatie 2 en repetitie.

2. De eigenschap van een element dat afhankelijk is van een ander element uit dezelfde of een andere zin (het antecedent). Vergelijk: deiktisch.
   Bijvoorbeeld: 'Jan is ziek. Hij komt niet.' 'Hij' verwijst naar het antecedent 'Jan'. 'Hij' is dus een anafoor element.

Analogie
Afgeleid van het Griekse analôgia (evenredigheid).

1. Een overeenkomst; een gelijk(aardig)heid; een parallellisme. Deze wordt gebruikt als grondslag van een redenering, waarbij men de waarheid tracht te omlijnen aan de hand van analoge feiten.

2. De vorming naar het voorbeeld of onder invloed van in klank of betekenis verwante woorden.
   Bijvoorbeeld: 'georven' naar 'gestorven'.

Anapest, Anapaestus
Een versvoet met de vaste combinatie: U U -. Afgeleid van het Griekse paio (slaan). In de tijd van de Renaissance zijn de klassieke versmaten in West-Europa overgenomen. Daar in de Westeuropese talen de lengte van de lettergreep geen duidelijke rol speelt, kon men de afwisseling kort : lang niet overnemen. Men verving die door een afwisseling van geaccentueerde en ongeaccentueerde lettergrepen, als in het volgende Nederlandse voorbeeld van Da Costa (waarbij - een geaccentueerde en U een ongeaccentueerde lettergreep voorstelt):

Kan het zijn dat de lier die sinds lang niet
   U    U    - |   U   U    - |  U     U        - |    U
meer ruischte
    U     - |     U

Anceps
De in het Latijn en Grieks voorkomende dubbelhoofdigheid, waarbij een lettergreep in een versvoet zowel lang als kort kan zijn. Gewoonlijk aangeduid met U.

Anticlimax

1. De stijlfiguur waarbij de elkaar opvolgende zinsdelen telkens een geringere betekenis hebben; een afdalende reeks begrippen.

2. Een plotse overgang van het sublieme naar het banale. Ook bathos genoemd.

Antimetrie
Het verschijnsel wanneer een metrisch vers op een bepaalde plaats van zijn maat afwijkt. De dichter doet dit niet uit technisch onvermogen, maar om een één of ander effect te bereiken, bijvoorbeeld het voorkomen van een effect als in de tik-takverzen van Cats, zoals in het voorbeeld van Lucebert (waarbij - een geaccentueerde en U een ongeaccentueerde lettergreep voorstelt):

ik heb in het gras mijn lichaam gelegd
U    -    U  U      -       U   -    U       U  -
mijn lichaam is geurig als hout bitter en zoet
   U   -    U      U    -   U   U    -       -  U   U    -

1. Een innerlijke tegenstrijdigheid; een paradox.
2. Het onderling vergelijken van wetten (of delen ervan).

1. Een beloning in het vooruitzicht stellen aan degenen die een deugd bezitten of een straf voor degenen die de deugd minachten.
2. Eerst de ene zijde van een stelling verdedigen en dan de andere zijde, met evenveel kracht.

1. Een klankverwisseling tussen twee verschillende woorden in een zin, ook contrepèterie genoemd. Vergelijk paragram, parallellisme, spoonerisme en verlan.
   Bijvoorbeeld: 'gapen en scheiten' uit 'schapen en geiten'.

2. Een tegenzang of keerzang. De Griekse koorlyriek was strofisch opgebouwd. In de parodos of in de stasima bewoog het koor zich, terwijl het het ritmische dansen uitvoerde van de ene zijde van de scène naar de andere en zong dan een strofe. Na een korte beurtzanger van de koorleider voerde het koor de beweging uit in tegenovergestelde zin of richting, terwijl het de antistrofe zong. Beide delen waren opgebouwd op hetzelfde ritmische schema. In de klassieke drama's van Sophokles beantwoorde aan een strofe over het algemeen slechts één antistrofe. De antistrofe is de tweede van iedere groep van drie strofen.

3. Een herhaling van dezelfde woorden, maar in omgekeerde volgorde. Zie epanodos.
   Bijvoorbeeld: 'de auto is oranje, oranje is de auto'.

Antithese, Antithesis

1. Het naast elkaar plaatsen van tegenstellingen. Dit wordt bijvoorbeeld gedaan om een bepaalde eigenschap bijzonder te benadrukken. Zo zal iemands goedheid meer schitteren wanneer deze tegenover het kwade wordt gesteld. Ze ligt ten grondslag aan stijlfiguren als chiasme, oxymoron en epanodos.

2. Een tegenstelling in inhoud.

We onderscheiden:

1. Aoristus gnomicus
   De aoristus die iets te kennen geeft, dat in het algemeen geldt. Deze vorm komt derhalve veel in spreuken voor.
2. Aoristus ingressivus
   De aoristus die het begin van een handeling te kennen geeft.
3. Aoristus secundus
   De aoristus van een verbum dat wordt gevormd door de wortel in zijn kortste vorm + de uitgang van het presens en imperfectum. De korte notering voor deze vorm is: aoristus II.

1. Een bewijs uit het ongerijmde;

2. Een indirecte bewijsvoering die aantoont dat het tegengestelde ongerijmdheden bevat.

1. De stijlfiguur waarbij de spreker iets noemt, terwijl hij tegelijkertijd verklaart dat hij de intentie heeft datgene niet te noemen; het ontkennen een onderwerp te willen opwerpen en dat tegelijkertijd dus doen.
   Bijvoorbeeld: 'Wij kunnen elke verwijzing naar ... weglaten' of 'Waarom zouden we zelfs maar noemen dat ...?'
   Sterk verwant met de paralepsis.
2. Het verwerpen van alle alternatieven met uitzondering van één. Ook wel expeditio genoemd.
3. Het opsommen van allerlei reden en elk ervan weerleggen.

'nimmer nog gingen gouden ogen zo ver
in het blinkende woud hurken de slapers'

Apostelspel
De dramavorm die handelde over episoden uit het leven van de apostelen, vooral van Paulus.
Bijvoorbeeld: Spel van Paulus' bekering (1550).

Apostrof, Apostrofé

1. Een vermanende toespraak.

2. Het zich plotseling wenden tot een andere persoon.

3. Het spreken tegen iemand die niet aanwezig is of tegen levenloze voorwerpen. Vergelijk met obsecratie.

4. Het teken dat de weglating van een letter of letters aanduidt.

Apotheose

1. De vergoddelijking.

2. Een schitterende slotscène van een toneelstuk.
   Bijvoorbeeld: de slotscène van Orestes (naar Euripides) in de bewerking van Hugo Claus (1976).

Appellatief, Appellativum

1. Een soortnaam; een eigennaam;

2. De naamval van aanspreking; vocatief.

1. Een verouderde uitdrukking, zinswending of woord.

2. Het opzettelijk gebruiken van verouderde uitdrukkingen, zinswendingen of woorden als stijlfiguur. Gossaert veel schreef in deze stijl.

Archilochische verzen
Een klassieke vers- of strofevorm, genoemd naar de Griekse dichter Archilochus van Paros. Het komt in twee varianten voor:

1. archilochius minor: deze bestaat uit een hemiepes en een jambische dimeter. Naargelang van de volgorde van deze twee elementen, kunnen we onderscheiden:

   a. elegiambisch
   - U U | - U U | U | U - | U - | U - | U U

b. jambelegisch
U - | U - | U - | U U | - U U | - U U | U

2. archilochus maior: deze bestaat uit een alcmanisch vers en een ithyphallicus:

- U U| - U U| - | U U| - U U| - U| - U| - U |

Argumentum
Een argument, gevolgtrekking of bewijs. We onderscheiden:

1. a contrario: volgt uit de beschouwing van het tegendeel.

2. a fortiori: overtreffend; als je wilt bewijzen dat A op een gegeven moment wreed heeft gehandeld, toon dan aan dat hij op een ander moment nóg wreder heeft gehandeld.

3. ad absurdo: uit het ongerijmde.

4. ad baculum: doorslaggevend. Afgeleid van het Latijnse baculum (stok).

5. ad hominem: op de man, tijdens de discussie die op dat moment plaatsvindt.

6. ad ignorantiam: op de onwetendheid van de tegenpartij gebaseerd.

7. ad invidiam: op afgunst of lage hartstochten speculerend.

8. ad judicium: op oordeel beroepend.

9. ad personam: op de persoon gespeeld, tijdens de discussie die op dat moment plaatsvindt.

10. ad populum: op het vooroordeel van de massa speculerend.

11. ad rem: op de zaak zelf betrekking hebbend.

12. ad verecundiam: op het schaamtegevoel van de tegenstander beroepend.

13. a posteriori: door ervaring geleverd.

14. a priori: door logica geleverd.

15. ex concessis: uit het toegegevene.

16. e(x) silentio: op stilzwijgen berustend.

17. post hoc (ergo) propter hoc: de redenering die zegt dat omdat A vóór B gebeurde, A de oorzaak moet zijn van B.

18. probabile: op waarschijnlijkheid berustend.

Asclepiadeïsch vers
Een klassieke versvorm, genoemd naar de Griekse dichter Asclepiades. Men onderscheidt:

1. asclepiadeus minor (twaalflettergrepig):

- - | - U U | - | - U U | - U | U

2. asclepiadeus maior (zestienlettergrepig):

- - | - U U | - | - U U | - | - U U | - U | U

Asianisme
De stijl in de welsprekendheid, vooral gehuldigd in de opbloeiende Ionische kuststeden van Klein-Azië, na de bevrijding van de Perzen door de verovering van Alexandros de Grote in de 3e eeuw v.G.T. De redenaars maakten zich vrij van de klassieke binding aan de afgemeten, goed geproportioneerde stijl van de Attische redekunst.
Het asianisme werd gekenmerkt door korte, afgekapte zinnetjes met ritmische woordplaatsing, die zangerig aandeed. Daarbij was de stijl bombastisch, gezwollen. Deze mode, die ook op andere literaire vormgeving haar stempel drukte, bloeide tot aan het einde van de Romeinse republiek. In zijn jeugdjaren gaf Cicero ook hieraan zijn voorkeur. Doch het atticisme won meer en meer aanhang, al bleef het Latijnse proza ook in de keizertijd sterk onder invloed van het asianisme.

Aspect
De grammaticale categorie die aangeeft of de gebeurtenis die door het werkwoord wordt aangeduid eenmalig is, regelmatig voorkomt, etc. Ook actio genoemd. In het Grieks kennen we de volgende aspecten:

1. Het duratief aspect: drukt het voortduren van een handeling uit (presens, imperfectum en futurum);

2. Het aoristisch aspect: drukt de gebeurtenis uit, niet het voortduren (aoristus en futurum);

3. Het voltooid aspect: drukt een toestand uit (perfectum, plusquamperfectum en futurum exactum).

Alleen het imperfectum, de indicativus van de aoristus en het plusquamperfectum verplaatsen de handeling naar het verleden.
Het futurum verplaatst de handeling van het presens/imperfectum en van de aoristus naar de toekomst, het futurum exactum die van het perfectum/plusquamperfectum.

Assonantie
De rijmvorm waarbij klinkers of tweeklanken worden herhaald.
Bijvoorbeeld: 'bomen' en 'rozen'.
Een ander voorbeeld: de 'i' in het vers van Kloos:

Zooals daarginds, aan stille blauwe lucht,
Zilveren-zacht, de half ontloken maan
Bloeit...

Het effect van assonantie is niet altijd van dezelfde aard. In het gegeven voorbeeld steunt de assonantie het ritme. In andere gevallen bestendigt ze een stemming of gezichtsindruk, die door het eerste woord gewekt wordt, zoals in het voorbeeld van Gossaert:

Weer is de lange kwaal van 't loome
jaar doorleden

De assonantie kwaal/jaar bestendigt hier het door kwaal opgeroepen gevoel van onbehagen, dat langs associatieve weg wordt doorgetrokken. Een andere mogelijkheid, zoals benut door Perk:

Door 't woud der pijnen kreunt en zucht de wind
En machtig wuiven de gepluimde toppen,

De assonantie wuiven/gepluimde bestendigt hier de gezichtsindruk, die door het woord wuiven is gewekt.
Assonantie komt, vooral in middeleeuwse poëzie, ook als eindrijm voor. In de Franse chansons de geste is het de enige rijmvorm en in de Nederlandse liederen uit de middeleeuwen treft men er verscheidene voorbeelden van aan, zoals in het Lied van Heer Halewijn:

Wat deed zij aen haren lyve
Een hemdeken fynder als zyde

In de Oudgermaanse poëzie was assonantie samen met alliteratie de enige vorm van rijm.

Asyndetische vergelijking
De metaforische vergelijking, waarbij het te vergelijken object en het beeld zonder enig verbindingswoord naast elkaar staan. Daar de dichter het dus als het ware aan de lezer overlaat de elementen met elkaar te verbinden, is de asyndetische verbinding vaak buitengewoon suggestief.
Bijvoorbeeld in een gedeelte van een gedicht van Remco Campert:

in dikke stukken kogelvrij glas
ving ik het schaarse licht op
dat uitliep op de grond
een lauwe, bleke plas

Atticisme
De stijlreactie tegen het asianisme (2e eeuw v.G.T.). De retorische beweging tegen het onnatuurlijke en bombastische van het asianisme haalde het in de 1e eeuw v.G.T. en kende ook in Rome zijn hoogtepunt in de 2e eeuw G.T., al bleef het asianisme voortwoekeren. Het atticisme nam voor zijn klassieke Attische taal de grote meesters van de 5e en 4e eeuw v.G.T. als voorbeeld. Stijlvoorbeelden waren Lysias en Demosthenes. Vooral Dionysios van Halikarnassos was als redenaar hiervan de voornaamste vertegenwoordiger in de 1e eeuw v.G.T. Julius Caesar was er eveneens een voorstander van. Nadat de Koinè in de 2e eeuw G.T. door het Neo-Attisch was verdrongen, werden atticistische lexica aangelegd, aan de hand waarvan men weer juist leerde schrijven.

Attische reduplicatie
De reduplicatie van verba, aanvangende met 'a', 'e' of 'o', die in het perfectum eerst het augment krijgen en daarvoor geplaatst de eerste twee letters van het verbum.

Attractie
Een vervoeging op grond van betekenis en niet van grammaticale regels.
Bijvoorbeeld: 'De hersenen is het belangrijkste orgaan'.
In het Grieks kennen we de volgende vormen:

1. De attractie: het relativum in de naamval van het antecedent);

2. De attractio inversa (in het Ionisch en Attisch): het antecedent in de naamval van het relativum.

Attributief-praedicatief
Het gebruik van het participum waarbij het niet alleen iets zegt van het substantivum waarmee het congrueert, maar ook en vooral een bijwoordelijke bepaling is bij het predikaat. Deze kan in het Nederlands vertaald woorden door:

1. het overeenkomstige Nederlandse deelwoord;

2. een bijwoordelijke uitdrukking;

3. een bijwoordelijke bijzin, dat wil zeggen een bijzin ingeleid door een voegwoord.

Aversio
De stijlfiguur waarbij de spreker zich afwendt. Ook metabasis genoemd. Dit kan in drie vormen worden onderverdeeld:

1. sermocinatie;

2. digressie;

3. apostrofe.